1η Εβδομάδα Μαρτίου 2026
Απάντηση σε ερώτημα συνδρομητή
ΘΕΜΑ : Eκτέλεση δημόσιου έργου από ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο με δαπάνη του
Ερώτηση : Καλησπέρα σας. Είμαι Πολιτικός Μηχανικός και εργάζομαι σε Δήμο της Αττικής. Θέλω να κάνω την παρακάτω ερώτηση:
Υπήρχε παλιά η εξής διάταξη: ‘H παρ. 6 του άρθρου 178 του Ν. 3669/2008, σύμφωνα με την οποία «Το αρμόδιο όργανο ενός φορέα (Δημοτικό Συμβούλιο) μπορεί να εγκρίνει την εκτέλεση δημόσιου έργου ή τμήματός του από ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο με δαπάνη του και χωρίς καμία επιβάρυνση του Δημοσίου, ορίζοντας τους όρους με τους οποίους θα εκτελεσθεί το έργο και θα γίνει η επίβλεψη και παραλαβή από τις αρμόδιες υπηρεσίες».’
Ξέρετε να υπάρχει διαδικασία στον 4412/2016 που μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο?
Συγκεκριμένα αφορά νέα οικοδομή γωνιακή και έχει μπροστά εγκεκριμένη αδιάνοικτη, αδιαμόρφωτη οδό. Σύμφωνα με την οικοδομική του άδεια, η οδός θα πρέπει να διανοικτεί τουλάχιστον στο πρόσωπο του οικοπέδου και ο δημότης επιθυμεί να αναλάβει τα έξοδα για την προαναφερθείσα διαμόρφωση. Εφόσον είναι οκ από υψομετρική μελέτη κλπ, μπορούμε να θέσουμε όρους - προδιαγραφές για την διαμόρφωση και να υλοποιηθεί με επίβλεψή μας?
Ευχαριστώ εκ των προτέρων.
Απάντηση : 1. Η «Δωρεά Έργου» στο θεσμικό μας πλαίσιο
Ορθώς, όπως αναφέρετε ο Ν. 4412/2016 δεν επανέλαβε, μεταξύ πολλών άλλων, και τη διάταξη του άρθρου 178 Ν. 3669/2008 αυτούσια. Ωστόσο, η νομική βάση για τέτοιες ενέργειες αντλείται πλέον από τα άρθρα 2 και 12 του Ν. 4412/2016 (περί συμβάσεων αποκλεισμένων από το πεδίο εφαρμογής) και κυρίως από τη γενική αρχή ότι ο Δήμος μπορεί να δέχεται δωρεές σε είδος (έργο).
Ο ορισμός δημόσιας σύμβασης στον Ν. 4412/2016 δίνεται στην παρ. 1 Άρθρου 2 : «Δημόσιες συμβάσεις είναι οι συμβάσεις που συνάπτονται εγγράφως, έναντι ανταλλάγματος, μεταξύ μιας ή περισσότερων αναθετουσών αρχών και ενός ή περισσότερων οικονομικών φορέων και έχουν ως αντικείμενο την εκτέλεση έργων, την προμήθεια προϊόντων ή την παροχή υπηρεσιών.»
Η Ερμηνεία αυτού είναι ότι ακόμα και αν το αντάλλαγμα δεν το πληρώνει ο Δήμος αλλά τρίτος (δωρητής), η σύμβαση θεωρείται δημόσια σύμβαση.
2. ΠΡΟΣΟΧΗ: Δωρεά Έργου (και Όχι Σύμβαση)
Για να μην έχετε πρόβλημα με το Ελεγκτικό Συνέδριο ή την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, η διαδικασία πρέπει να αντιμετωπιστεί ως "Πρόταση Δωρεάς Εκτέλεσης Εργασιών".
- Η διαδικασία: Ο δημότης καταθέτει αίτηση-πρόταση δωρεάς.
- Η Διευθύνουσα Υπηρεσία (Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου): Συντάσσει ή εγκρίνει τη μελέτη και θέτει τις προδιαγραφές (π.χ. ποιότητα ασφαλτοτάπητα, κράσπεδα, κλίσεις βάσει υψομετρικής).
- Η Προϊσταμένη Αρχή (Δημοτική Επιτροπή): Αποδέχεται τη δωρεά των εργασιών (όχι χρημάτων, αλλά του αποτελέσματος).
Εδώ έγκειται το σημείο Προσοχής: Επειδή η διάνοιξη/διαμόρφωση αποτελεί προϋπόθεση για την έκδοση/ισχύ της οικοδομικής άδειας (άρθρο 24 του Ν. 4067/2012 - ΝΟΚ), ο ιδιώτης δεν κάνει "χάρη" στον Δήμο, αλλά εκπληρώνει μια πολεοδομική υποχρέωση, για να. καταστεί η οικοδομή του λειτουργική) η οδός θα πρέπει να διανοιγεί τουλάχιστον στο πρόσωπο του οικοπέδου και ο δημότης επιθυμεί να αναλάβει τα έξοδα για την προαναφερθείσα διαμόρφωση. Συνεπώς το Δημόσιο Έργο πρέπει να υπηρετεί την ανάγκη εκπλήρωσης της Πολεοδομικής Υποχρέωσης.
Συνεπώς, κατ΄ αντιστοιχία με την Σύμβαση στα πλαίσια κατασκευής Έργου με τον Ν. 4412/2016, πρέπει να συνταχθεί και υπογραφεί Πρωτόκολλο Εκτέλεσης Όρων.
Παρατηρήσεις:
Προκειμένου να τεκμηριώσετε πιο ορθά την Εισήγησή σας, μπορείτε να αναφέρετε ρητά ότι η διαμόρφωση είναι απαραίτητη για την ασφαλή κυκλοφορία και την πρόσβαση στην οικοδομή, συνεπώς εξασφαλίζεται το δημόσιο συμφέρον.
3. Αποφαινόμενα όργανα Δήμων περί δωρεών
Σύμφωνα με το Άρθρο 65 παρ. 1 Ν. 3852/2010 – «Καλλικράτης»
«Το Δημοτικό Συμβούλιο είναι το αποφασιστικό όργανο του Δήμου για όλα τα θέματα που αφορούν τον Δήμο…»
Σύμφωνα με την παρ. 2 Άρθρου 103 («Δημαρχιακή Επιτροπή – Αρμοδιότητες»)
«Η δημαρχιακή επιτροπή έχει τις ακόλουθες Αρμοδιότητες:……………….
θ) «αποφασίζει για την αποδοχή κληρονομιών, κληροδοσιών και δωρεών»,
Συνεπώς, η αποδοχή δωρεάς αποφασίζεται από την Δημοτική Επιτροπή, αν έχει μεταβιβαστεί αρμοδιότητα το Δημοτικό Συμβούλιο,.
4. Έγκριση τεχνικών προδιαγραφών - Άσκηση Επίβλεψης
Κατ΄ αντιστοιχία με την εκτέλεση Δημόσιων Συμβάσεων Έργων, προκειμένου να ασκήσετε επίβλεψη, θα θέσετε τεχνικές προδιαγραφές.
Όταν θα κάνετε την επίβλεψη, προσέξτε τα εξής:
- Αστική Ευθύνη: Στο "Πρωτόκολλο Όρων" που αναφέρθηκε, πρέπει να αναγράφεται ρητά ότι ο ιδιώτης και ο ανάδοχός του φέρουν την πλήρη αστική και ποινική ευθύνη για οποιοδήποτε ατύχημα συμβεί κατά τη διάρκεια των εργασιών.
- Ασφάλιση: Ζητήστε του ένα ασφαλιστήριο συμβόλαιο έναντι τρίτων για το διάστημα των εργασιών.
- Εργαστηριακά – Δοκιμές : Κατ΄ αντιστοιχία με τις προβλέψεις του Άρθ. 158 Ν. 4412/2016 και των ποιοτικών όρων που τίθενται στις ΕΣΥ των Έργων
- Πιστοποιήσεις: Αν τοποθετηθούν υλικά (π.χ. κυβόλιθοι, φωτιστικά), να σας προσκομίσει τα CE και τα δελτία αποστολής.
Συνεπώς :
Στην πράξη επιτρέπεται η εκτέλεση διαμόρφωσης οδού από ιδιώτη με δαπάνη του,
όχι μέσω 4412/2016, αλλά μέσω απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου και διοικητικών όρων. Πρέπει απαραιτήτως να διασαφηνίζεται, και γραπτώς, ότι δεν πρόκειται για δημόσια σύμβαση έργου. Όσον αφορά τις Διοικητικές διαδικασίες, οφείλεται να προβείτε σε αντίστοιχες με την γνωστή με τον Ν. 4412/2016, διαδικασίες έγκρισης. Εξάλλου και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει δεχθεί ότι η δωρεά έργου προς δημόσιο φορέα είναι επιτρεπτή, αλλά πρέπει να τηρείται η νομοθεσία δημοσίων συμβάσεων.
Ανεξαρτήτως του ότι ο ιδιώτης θα αναλάβει εγγράφως την κατασκευή για όλες τις δαπάνες, το έργο θα παραδοθεί στον Δήμο χωρίς αξίωση αποζημίωσης ότι ο ιδιώτης αποκτά «αντάλλαγμα», εξασφάλιση που αποδεικνύεται και αναγράφεται ρητά :
- Με έγγραφη Βεβαίωση του ιδίου και
- Στην Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
Η αποδοχή δωρεάς στην προκείμενη περίπτωση σημαίνει αποδοχή των όρων της σύμβασης, αναφορά δε έχει από Άρθρο 496 του Αστικού Κώδικα.
Εν κατακλείδι, ο Δήμος (κατ΄ αντιστοιχία με όλες τις συναπτόμενες με τον Ν. 4412/2016 Συμβάσεις κατασκευής Έργων) μπορεί να αποδεχθεί δωρεά έργου αλλά αφενός δεν μπορεί να παρακάμψει τη νομοθεσία δημοσίων έργων, αφετέρου υποχρεούται να προβεί στην έκδοση όλων των σχετικών εγκριτικών Αποφάσεων (Τεχνικής Μελέτης (υψομετρική, οδοποιίας), Τεχνικών Προδιαγραφών και λοιπών όρων) καθώς και στην διαδικασία επίβλεψης και παραλαβής των εργασιών.
Συνοπτικός Πίνακας Ενεργειών
- Τεχνική μελέτη της Υπηρεσίας (ή έγκριση μελέτης ιδιώτη).
- Εισήγηση Τεχνικής Υπηρεσίας.
- Απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου, όπου καθορίζονται:
- ότι το έργο εκτελείται με αποκλειστική δαπάνη του ιδιώτη,
- ότι δεν δημιουργείται οικονομική υποχρέωση του Δήμου,
- ότι τηρούνται οι εγκεκριμένες μελέτες και προδιαγραφές,
- ότι η επίβλεψη γίνεται από την Τεχνική Υπηρεσία,
- ότι το έργο παραλαμβάνεται από τον Δήμο,
- ότι δεν γεννάται δικαίωμα αποζημίωσης ή ανταλλάγματος.
- Υπογραφή «Πρωτοκόλλου Όρων Εκτέλεσης Έργου» (όχι σύμβαση 4412).
Νομολογία
ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΑΡΘΡΟΥ 156 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΤΟΥΣ 2025 (Μέρος V)
399/2025 ΕΣ (Ε ΚΛΙΜΑΚΙΟ)
Δημόσιες συμβάσεις. Προσυμβατικός έλεγχος 1ης συμπληρωματικής σύμβασης έργου Περιφέρειας για επισκευές, συντηρήσεις και αναβαθμίσεις αντλιοστασίων. Εν προκειμένω, οι προτεινόμενες με την ελεγχόμενη συμπληρωματική σύμβαση εργασίες πληρούν τις προϋποθέσεις που θέτουν οι διατάξεις των άρθρων 132 και 156 του ν.4412/2016.
Αιτιολογία :
Εργασίες αναγκαίες κατά την εκτέλεση της αρχικής σύμβασης. Ύπαρξη τεχνικών λόγων που δεν επιτρέπουν την αλλαγή αναδόχου χωρίς να δημιουργηθούν μείζονα προβλήματα στην άρτια και έντεχνη εκτέλεση του έργου. Η αξία της ελεγχόμενης 1ης συμπληρωματικής σύμβασης δεν υπερβαίνει το 50 % του ποσού της αρχικής, χωρίς αναθεώρηση και Φ.Π.Α. Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης.
1236/2025 ΕΣ (ΤΜΗΜΑ ΕΒΔΟΜΟ)
Δημόσιες συμβάσεις. Προσφυγές ανάκλησης. Πράξη Υπηρεσίας Επιτρόπου του ΕλΣυν, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης για αντικαταστάσεις, επισκευές δικτύων ύδρευσης, αποχέτευσης, ομβρίων υδάτων σε Δήμο. Ο ορισμός μιας δημόσιας σύμβασης ως σύμβασης έργου ή υπηρεσιών ανάγεται στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν εξαρτάται από τον χαρακτηρισμό αυτής με βάση την εθνική νομοθεσία. Εν προκειμένω, κατόπιν αντικειμενικής εκτίμησης του συνόλου των ποιοτικών χαρακτηριστικών της σύμβασης, πρόκειται για μεικτή σύμβαση εκτέλεσης τεχνικών εργασιών και υπηρεσιών, με προέχοντα χαρακτήρα αυτόν της σύμβασης έργου. Κύριο χαρακτηριστικό της σύμβασης είναι η εκτέλεση επιμέρους εργασιών άμεσης επέμβασης αποκατάστασης βλαβών και προβλημάτων που θα ανακύπτουν στο δίκτυο ύδρευσης, αποχέτευσης ομβρίων υδάτων. Επειδή δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν επακριβώς ο τόπος, το αντικείμενο και η ποσότητα των απαιτούμενων επεμβάσεων, επιτρεπτώς ανατίθεται το εν λόγω έργο παρά την έλλειψη του στοιχείου του προσδιορισμού συγκεκριμένων εργασιών σε συγκεκριμένες θέσεις του δικτύου, οι οποίες προσδιορίζονται εκ των υστέρων από την αναθέτουσα αρχή. Δέχεται. Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης.
1238/2025 ΕΣ (ΕΒΔΟΜΟ ΤΜΗΜΑ)
Δημόσιες συμβάσεις. Προσφυγή ανάκλησης πράξης της Επιτρόπου του ΕλΣυν, με την οποία η Επίτροπος απείχε, ως κατά χρόνο αναρμόδια, του ελέγχου σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης έργου για άμεση αποκατάσταση τεχνικού σε ρέμα λόγω ζημιών από θεομηνία. Ουσιώδεις τροποποιήσεις αρχικών συμβάσεων και προσυμβατικός έλεγχος. Εκ των υστέρων έλεγχος δημοσίων συμβάσεων για λόγους υπερέχοντος δημοσίου συμφέροντος. Εν προκειμένω, η Επίτροπος ήταν κατά χρόνο αναρμόδια να προβεί σε έλεγχο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης, καθότι αυτή περιελάμβανε ήδη εκτελεσμένες, στο σύνολό τους, εργασίες. Απορρίπτει.