3η Εβδομάδα Φεβρουαρίου 2026

Ενημέρωση περί την Νομοθεσία

ΘΕΜΑ : Επιστολές των Εργοληπτικών Οργανώσεων ΠΕΔΜΕΔΕ, ΠΕΣΕΔΕ και ΣΑΤΕ

Δημοσιεύουμε τις αρ..  340/66/42054 («Αναθεώρηση τιμών συμβάσεων δημοσίων έργων») και αρ. 341/69/42058 («Τροποποιήσεις του Ν. 4412/2016 και του ΠΔ71/2019») Επιστολές της Συντονιστικής Επιτροπής των Εργοληπτικών Οργανώσεων ΠΕΔΜΕΔΕ, ΠΕΣΕΔΕ και ΣΑΤΕ.

Συνημμένα

ΧΥ-2026_02_19-Κοινή-επιστολή-ΠΕΔΜΕΔΕ-ΠΕΣΕΔΕ-ΣΑΤΕ-Αναθεώρηση-τιμών-συμβάσεων-δημοσίων-έργων

ΧΥΥ-Κοινή-επιστολή-των-ΠΕΔΜΕΔΕ-ΠΕΣΕΔΕ-ΣΑΤΕ-Τροποποιήσεις-του-Ν.-4412-2016-και-του-ΠΔ71-2019

Απάντηση σε ερώτημα συνδρομητή

ΘΕΜΑ : Μετάθεση Χρόνου παράδοσης υλικών

Ερώτηση :

Στον Δήμο μου έχω μια σύμβαση   43.648€ με ΦΠΑ 24%)   -  18/01/2024 – ληξη 18/09/2025 - Χρόνος παράδοσης είναι 20   ΜΗΝΕΣ. 

Έκανε αίτημα μετάθεσης   χρόνου παράδοσης   εως 31/12/2025 και την δωσαμε

Τώρα ξαναέκανε νέο αίτημα μετάθεσης μέχρι 31/03/2026...μπορουμε να δωσουμε αυτή την μετάθεση?

Σύμφωνα με το Άρθρο 206 Χρόνος παράδοσης υλικών, ο συμβατικός χρόνος φόρτωσης - παράδοσης των υλικών μπορεί να μετατίθεται. Μετάθεση επιτρέπεται μόνο όταν συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας ή άλλοι ιδιαιτέρως σοβαροί λόγοι, που καθιστούν αντικειμενικώς αδύνατη την εμπρόθεσμη παράδοση των συμβατικών ειδών. Στις περιπτώσεις μετάθεσης του συμβατικού χρόνου φόρτωσης - παράδοσης δεν επιβάλλονται κυρώσεις.

Ο ανάδοχος: αναφέρει "....ως γνωστόν παρατηρούνται πάρα πολλά προβλήματα στις διακινήσεις αγαθών και στην εφοδιαστική αλυσίδα και κατ’ επέκταση στην λειτουργία των επιχειρήσεων σε Ευρωπαϊκό αλλά και Παγκόσμιο επίπεδο, που οφείλονται στον πόλεμο της Ουκρανίας αλλά κυρίως στο μεγάλο πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί στην ναυσιπλοΐα από τις επιθέσεις των Χούθι σε πλοία που μεταφέρουν υλικά προς την Ευρωπαϊκή αγορά από χώρες της Ανατολικής Ασίας όπως η Κίνα, η Ταιβάν κ.λπ., απόρροια του πολέμου στην Λωρίδα της Γάζας. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι η παρατηρούμενη μεγάλη έλλειψη (λόγω καθυστερημένων παραδόσεων) πλειάδας υλικών, όπως καουτσούκ, χάλυβας, ημιαγωγοί (μικροτσίπ) κ.λπ., που χρησιμοποιούνται μεταξύ των άλλων, ευρέως στην κατασκευή του υπό προμήθεια μηχανήματος.

      Λόγω των παραπάνω προβλημάτων, ο κατασκευαστής του υπό προμήθεια τεμαχιστή,μας ενημέρωσε ότι δεν έχει παραλάβει βασικά εξαρτήματα του μηχανήματος, ανάμεσα τους και τον κινητήρα diesel αυτού, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ολοκληρωθεί η κατασκευή αυτού προς παράδοση στον Δήμο σας εντός του συμβατικού χρόνου παράδοσης.

         Συνοψίζοντας, για τους παραπάνω ιδιαιτέρα σοβαρούς λόγους ανωτέρας βίας που συνιστούν αντικειμενική αδυναμία εμπρόθεσμης παράδοσης του υπό προμήθεια τεμαχιστή κλαδιών εντός του συμβατικού χρόνου παράδοσης, παρακαλούμε όπως εγκρίνετε μετάθεση του χρόνου παράδοσης αυτού έως και 30.12.2025, δεσμευόμενοι για την εκ΄ μέρους της εταιρείας μας κάθε δυνατής προσπάθειας ώστε να μην εξαντληθεί ο ζητούμενος με την παρούσα χρόνος μετάθεσης και να ολοκληρωθεί η παράδοση του μηχανήματος σε συντομότερο χρονικό διάστημα....."

Απάντηση :

Οι προβλέψεις του Ν. 4412/2016 :

Ο συμβατικός χρόνος φόρτωσης - παράδοσης των υλικών μπορεί να μετατίθεται, με αιτιολογημένη απόφαση του αρμόδιου αποφαινόμενου οργάνου, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνωμοδότηση του οργάνου της περ. β’ της παρ. 11 του άρθρου 221,.

Σύμφωνα με το άρθρο 206 παρ.4 του Ν.4412/2016, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 104 του Ν.4782/2021, Μετάθεση επιτρέπεται μόνο όταν συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας ή άλλοι ιδιαιτέρως σοβαροί λόγοι, που καθιστούν αντικειμενικώς αδύνατη την εμπρόθεσμη παράδοση των συμβατικών ειδών. Στις περιπτώσεις μετάθεσης του συμβατικού χρόνου φόρτωσης - παράδοσης δεν επιβάλλονται κυρώσεις.

Σύμφωνα με την Αιτιολογική έκθεση του νόμου 4412/2016, η πρόβλεψη μιας τέτοιας δυνατότητας κρίθηκε αναγκαία προκειμένου ο ανάδοχος να μη βαρύνεται με κυρώσεις, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ενώ συντρέχουν οι ανωτέρω προϋποθέσεις το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα παράτασης της παρ. 1 του άρθρου δεν επαρκεί.

Στις διατάξεις που αφορούν την εκτέλεση των συμβάσεων συναντούμε σε διάφορες περιπτώσεις την έννοια της “ανωτέρας βίας”. Σε απάντηση σχετικού ερωτήματος, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, ερμηνεύει τις διατάξεις που αφορούν την ανωτέρα βία προσδιορίζοντας τα περιστατικά και τις προϋποθέσεις που πρέπει να συντρέχουν.

Στην περίπτωση της μετάθεσης του χρόνου παράδοσης, δε γίνεται λόγος για αίτημα του αναδόχου και επομένως και για το χρονικό σημείο, που ένα τέτοιο αίτημα θα πρέπει να υποβληθεί. Επομένως στην περίπτωση της ανωτέρας βίας και δεδομένου ότι σύμφωνα με το άρθρο 204 Ν.4412/2016: «Ο ανάδοχος που επικαλείται ανωτέρα βία υποχρεούται, μέσα σε είκοσι (20) ημέρες από τότε που συνέβησαν τα περιστατικά που συνιστούν την ανωτέρα βία, να αναφέρει εγγράφως αυτά και να προσκομίσει στην αναθέτουσα αρχή τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία», κατά την άποψή μας το σχετικό αίτημα θα πρέπει να υποβληθεί εντός του χρονικού διαστήματος που αναφέρεται στο εν λόγω άρθρο (20 ημέρες).

Γνώμη Α-45 / 2021 ΕΑΔΗΣΥ (επί των τροποποιήσεων του άρθρου 206 με το άρθρο 104 του Ν.4782/2021):

«Από τον συνδυασμό των δύο διατάξεων και μετά την προτεινόμενη τροποποίηση της παρ. 4, σύμφωνα με την οποία «μετάθεση επιτρέπεται μόνο όταν συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας ή άλλοι ιδιαιτέρως σοβαροί λόγοι που καθιστούν αντικειμενικώς αδύνατη την εμπρόθεσμη παράδοση των συμβατικών ειδών» συνάγεται ότι, πλέον, με την προσθήκη αυτή ρυθμίζονται, καταρχήν, οι προϋποθέσεις της μετάθεσης (επομένως η ρύθμιση αυτή ανήκει στο βασικό κανόνα της παρ. 1 , αφού αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, συλλήβδην, όλες οι περιπτώσεις μετάθεσης του χρόνου παράδοσης υλικών). Διαφορετικό είναι το ζήτημα της επιβολής των κυρώσεων σε βάρος του υπαίτιου προμηθευτή, το οποίο, μέχρι τώρα ρυθμιζεται με την παρ. 4».

Έννοια και τρόποι Απόδειξης της ανωτέρας βίας

Η «ανωτέρα βία» αποτελεί , κατά την πάγια Νομολογία των Εθνικών δικαστηρίων λλά και του ενωσιακού δικαίου (ΔΕΕ), αόριστη νομική έννοια, θεωρείται δε κάθε γεγονός τυχαίο και απρόβλεπτο που δεν μπορεί να αποτραπεί ακόμα και με μέτρα άκρας επιμέλειας και εξαιτίας του οποίου εμποδίζεται κάποιος να τηρήσει νόμιμη ή συμβατική υποχρέωση ακόμα και αν καταβάλει την επιμέλεια και πρόνοια επιμελούς προσώπου.

Το ενωσιακό όπως και το εθνικό δίκαιο, δεν καθορίζουν ειδικά τους όρους διεξαγωγής των αποδείξεων σε θέματα ανωτέρας βίας. Από τη διατύπωση όμως «εκτός περιπτώσεως ανωτέρας βίας» προκύπτει ότι το βάρος απόδειξης της συνδρομής περιστατικών ανωτέρας βίας φέρει αυτός που την επικαλείται. Ενόψει δε του ότι οι περιπτώσεις ανωτέρας βίας συνιστούν εξαίρεση από τις διατάξεις, πρέπει οι όροι διεξαγωγής των αποδείξεων να είναι τουλάχιστον εξ ίσου αυστηροί με τους όρους τήρησης της επίμαχης υποχρέωσης.

Νομολογία περί ανωτέρας βίας :

Σύμφωνα με την ΓνΝΣΚ 236/2019, συνεπώς το αίτημα για απαλλαγή από τις κυρώσεις με επίκληση των λόγων που συνιστούν την ανωτέρα βία θα πρέπει να είναι σαφές, αιτιολογημένο και πλήρες, συνοδευόμενο από τα απαραίτητα στοιχεία τεκμηρίωσής του. Η συνέπεια αυτού είναι ότι απαιτούνται αδιαμφισβήτητες έγγραφες αποδείξεις, εντός της 20ήμερης προθεσμίας από την επέλευση του γεγονότος που συνιστά την ανωτέρα βία.

Σύμφωνα με την 426/2024 ΔΕΦ ΠΑΤΡΩΝ (ΤΡΙΜ), αν η άνω παράταση οφείλεται σε γεγονότα ανωτέρας βίας άλλως έτερων ιδιαιτέρως σοβαρών λόγων που καθιστούν αντικειμενικώς αδύνατη την εμπρόθεσμη παράδοση των συμβατικών ειδών, δεν επιβάλλονται κυρώσεις. Οι άνω λόγοι πρέπει να αναφέρονται εγγράφως από τον ανάδοχο και να προσκομίζονται στην αναθέτουσα αρχή τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία που τους θεμελιώνουν. Αν δεν συντρέχουν οι άνω εξαιρετικοί λόγοι, η παράταση του συμβατικού χρόνου παράδοσης των προμηθειών χορηγείται με την επιβολή κυρώσεων σε βάρος του αναδόχου κατά το άρθρο 207 του Ν. 4412/2016.

Διαφορά νομοθετικών προβλέψεων μεταξύ παράτασης και μετάθεσης χρόνου παράδοσης υλικών σύμβασης προμήθειας

Στην περίπτωση της μετάθεσης δεν υπάρχει χρονικός περιορισμός στο χρόνο μετάθεσης που μπορεί να δοθεί, πρέπει να συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας ή άλλοι ιδιαιτέρως σοβαροί λόγοι, που καθιστούν αντικειμενικώς αδύνατη την εμπρόθεσμη παράδοση των συμβατικών ειδών και δεν επιβάλλεται πρόστιμο (σε αντιδιαστολή με την παράταση, η οποία χορηγείται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (είναι ίσο ή μικρότερο από τον αρχικό συμβατικό χρόνο παράδοσης), και για στην περίπτωση αυτή επιβάλλεται πρόστιμο στον προμηθευτή). (Βλέπε Γνώμη Α-45 / 2021 ΕΑΔΗΣΥ).

Στην περίπτωσή σας:

Υπάρχει νέα υπέρβαση του ήδη μετατεθέντος χρόνου, καθόσον ο ανάδοχος ζήτησε έως 30/12/2025, εσείς του χορηγήσατε έως 31/12/2025 και τώρα ζητά εκ νέου έως 31/03/2026.

Το κρίσιμο δεν είναι ότι το γεγονός ότι στον Ανάδοχο έχει παρασχεθεί μία μετάθεση αλλά αν συντρέχουν ακόμη οι ίδιοι ή νέοι σοβαροί λόγοι που καθιστούν αντικειμενικά αδύνατη την παράδοση.

Δεδομένου ότι, η νομολογία και η πρακτική των Ελεγκτικών Οργάνων έχουν δεχθεί ότι α’) οι σοβαρές διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και β΄) οι γεωπολιτικές κρίσεις μπορούν να στοιχειοθετήσουν ιδιαιτέρως σοβαρούς λόγους ανωτέρας βίας, εφόσον τεκμηριώνονται.

Άποψή μας είναι ότι στοιχειοθετείται λόγος Μετάθεσης, υπό την προϋπόθεση ότι η Εισήγησή σας περί αυτού τεκμηριώνει ότι ο ήδη μετατεθείς χρόνος επαρκεί ενώ δεν αρκεί γενική επανάληψη των ίδιων λόγων.

Συνεπώς η μετάθεση μπορεί να δοθεί νόμιμα.

Σημείωση : Συχνά αυτές οι αποφάσεις συνοδεύονται από γνωμοδοτήσεις συλλογικών οργάνων (Επιτροπή Παρακολούθησης / Παραλαβής).

Η απόφαση του αρμόδιου οργάνου πρέπει να αναφέρει ότι α’) συνίστανται αντικειμενική αδυναμία παράδοσης και β’) εξακολουθούν να συντρέχουν ιδιαιτέρως σοβαροί λόγοι ενώ γ΄) η μετάθεση δεν μεταβάλλει το οικονομικό αντικείμενο και δεν αλλοιώνει τον ανταγωνισμό, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Άρθ. 132 Ν. 4412/2016.

Με εκτίμηση

Νομολογία

ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΑΡΘΡΟΥ 156 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΤΟΥΣ 2025 (Μέρος ΙV)

325/2025 ΕΣ (ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε)

Δημόσιες συμβάσεις. Προσυμβατικός έλεγχος σχεδίου 1ης τροποποίησης σύμβασης έργου για μελέτη, κατασκευή και θέση σε λειτουργία της επέκτασης του Μετρό. Οι επίμαχες εργασίες της ελεγχόμενης 1ης τροποποιητικής περιλαμβάνονται κατά είδος και ποσότητα ήδη στις συμβατικές υποχρεώσεις του αναδόχου της αρχική σύμβασης. Ενδεικτική και όχι εξαντλητική η περιγραφή των υποχρεώσεων του αναδόχου στις ανωτέρω διατάξεις, τόσο όσον αφορά στην στελέχωση των ομάδων όσο και στις εργασίες ευθύνης τους. Η αύξηση των προσώπων της ομάδας στελέχωσης με την ελεγχόμενη 1η τροποποίηση καθώς και η λεπτομερής περιγραφή σε αυτήν των εργασιών δεν αποτελούν συμπληρωματικές αλλά κύριες εργασίες - υποχρεώσεις αυτού, το δε κόστος τους περιλαμβάνεται κατά την ρητή πρόβλεψη των όρων της αρχικής σύμβασης, στην οικονομική προσφορά του, με συνέπεια να μην έχει νομίμως αξίωση ο ανάδοχος για συμβατική αμοιβή πέραν αυτής. Κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 1ης τροποποίησης της σύμβασης.

352/2025 ΕΣ (ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε)

Δημόσιες συμβάσεις. Προσυμβατικός έλεγχος σχεδίου 1ης συμπληρωματικής σύμβασης έργου για αντιμετώπιση κατολισθητικών φαινομένων. Ανάθεση, μέσω σύναψης σχετικής τροποποιητικής σύμβασης, στον ανάδοχο ήδη εκτελούμενου δημοσίου έργου, της εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών. Εν προκειμένω, οι περιλαμβανόμενες στην ελεγχόμενη 1η συμπληρωματική σύμβαση εργασίες πληρούν τις προϋποθέσεις που θέτουν οι διατάξεις του ν. 4412/2016. Ύπαρξη αναγκαίας συνάφειας με το έργο. Οι εν λόγω εργασίες δεν επιφέρουν αδικαιολόγητη επέκταση του φυσικού αντικειμένου του έργου. Ακραία καιρικά φαινόμενα ενέτειναν το πρόβλημα των καταπτώσεων και άλλαξαν άρδην τα γεωτεχνικά και γεωλογικά δεδομένα του αναγλύφου της συγκεκριμένης περιοχής. Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης.

354/2025 ΕΣ (ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε)

Δημόσιες συμβάσεις. Προσυμβατικός έλεγχος σχεδίου 1ης συμπληρωματικής σύμβασης έργου Δήμου για ολοκλήρωση του κατασκευής κτιρίου. Εν προκειμένω, οι περιλαμβανόμενες στην ελεγχόμενη 1η συμπληρωματική σύμβαση εργασίες πληρούν τις προϋποθέσεις που θέτουν οι διατάξεις του ν. 4412/2016. Οι περιλαμβανόμενες στην 1^η ΣΣ ελεγχόμενες  εργασίες συνέχονται με το τεχνικό αντικείμενο της αρχικής σύμβασης και δεν αλλάζουν τη φύση αυτής, κατέστησαν δε αναγκαίες κατά την υλοποίηση του έργου, για την εκπλήρωση του σκοπού της αρχικής σύμβασης, ο οποίος συνίσταται στην πλήρη κατασκευή και αποπεράτωση του ημιτελούς κτιρίου του δημοτικού θεάτρου. Σύνταξη νέας στατικής και αρχιτεκτονικής μελέτης. Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης.

362/2025 ΕΣ (ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε)

Δημόσιες συμβάσεις. Προσυμβατικός έλεγχος 1ης συμπληρωματικής σύμβασης έργου κατασκευής συμπληρωματικών έργων αναβάθμισης υδατικών οικοσυστημάτων. Πλήρωση προϋποθέσεων εφαρμογής των άρθρων 132, 155 και 156 του ν.4412/2016. Εργασίες που δεν μπορούν να διαχωρισθούν από εκείνες της αρχικής σύμβασης, χωρίς να δημιουργηθούν μείζονα προβλήματα για την αναθέτουσα αρχή. Ύπαρξη τεχνικών λόγων που δεν επιτρέπουν την αλλαγή αναδόχου, χωρίς να δημιουργηθούν μείζονα προβλήματα στην άρτια και έγκαιρη εκτέλεση του έργου. Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης.